De Landmail naar Oost-Indie ver-
ADVERTENTIEK.
ue JLanaman naar uosi-inaie ver-
trekt over Marseille, van Rotterdam
410 en 18 Juni a. s.
PALEIS voor VOLKSVLIJT.
AMSTERDAM 1 JUNIJ.
het volk dat prijs geven
Notarissen Mr. ALBARDA en PEE-
REBOOMzullen heden Donder
dag s namiddags 3 uur, in deWIJN
BERG te Bolsward, finaal verkoopen:
DeZATIIE en L AN
DEN ieBurgwerd, bij ELGERSMA
in huur; geboden ƒ90971.58.
de gemengde school. Het kent geene school«die de kin
deren opeischt”en bespeurde nooitdat de kinderen, bij
’t verlaten der bestaande school «naar aard en geslacht
onkenbaar” waren geworden. Zeker, de redenaar gebruikte
wel mootje woorden inaar zij missen een goeden zin en
dat moest zoo zijn hoe zouden ze anders kunnen dienen
tot Jjangmaken. Het gezond verstand wordt door eene ge
zonde rede niet verschrikt.
5°. «Het volk zoo fier op het vrije leven zijner bur
gersdat geen dwingelandij van buiten ooit geduld heeft”,
maar door geestelijke dwingelandij wel eens ongemerkt ge
knepen werd, wil niet langer, «dat zijn levenskracht” door
eene albemoeijende kerk zal verlamd worden; het wil zich
met alles, vooral het onderwijs hunner kinderen niet, door
te bemoeizieke geestelijken uit de handen laten nemen.
Zou de Vereeniging voor Christelijk-nationaal onderwijs
zoodanig antwoord verwachten Neen zij weet maar
al te goeddat nog te velen zonder onderzoek en zelfs
zonder acht te geven op het onderrigt dat hunne eigene
kinderen op de openbare school ontvangengelooven wat
de Vereeniging van die school verkiest te zeggen. De Ver
eeniging meet hare grieven tegen de onderwijswet breed
■uitzij houdt er van grieven te hebben. Geen enkel lid
toch, zelfs de heer Groen niet, zag kans om art. 194 der
grondwet zoo te veranderen dat het aan de begeerte vol
deed. Toch houdt men de agitatie gaandewant geen
middel is meer geschikt om de gemoederen op te winden
dan ze te zeggen, dat men de godsdienstige belangen kwetst.
Men kent de gevoelige plek van velen en weet die te ra
ken. Ziet, zoo zegt men, men laat u betalen voor het
onderhoud van een onderwijzer, die aan uwe kinderen kan
zeggendat hun moeder een zoogdier isdie hun kan
leeren dat men in steenkolen-Iagen uitgestorven rassen van
dieren en planten heeft gevonden, maar wien het verboden
is in de school te spreken van een drieëenig God en uwen
kinderen niet mag leeren, dat zij van nature geneigd zijn
God en de menschen te haten. En ja dan schreeuwt de
regtzinnigedie van dat alles niets begrijptluide over
heiligschennis en meent in zijn geloof, in zijn geweten
aangetast te zijn.
Wanneer men dan zoo de schare heeft bang gemaakt
poogt men ook de regering te verschrikken door te wijzen
op het volk achter de kiezers. Wat men door dit schrik
beeld te verstaan hebbe verklaarde de heer Groen aldus
«Het is de kern der natiezoo als die geformeerd is door
het Evangelie, steunende op Gods woord”. Zeer duidelijk
is die verklaring zeker nietmaar ook dat is voor hen
die aan klanken hangenniet noodig. De heer Groen
heeft het gezegd en er zullen nog genoeg gevonden wor
den die zich de eer toerekenen tot dien kern te belmo
ren juist omdat die zoo’n onbekende grootheid is.
De dag der stemming naderthet nederlandsche volk
moge toonen, dat het de kracht van zijn burgerregt beseft.
BOLSWARD, 1 Juni. Was het ons steeds een genoegen onzen
voormaligen stadgenoot den heer Y. Strikwekda Jz., te volgen op
zijn eervolle en voorspoedige loopbaan in onze buitenlandsche bezit
tingen wederom is daarvoor redendaar wij zijne benoeming kunnen
mededeelen tot Controleur le klasse bij het binnenl. bestuur in de
residentie wester-afd. van Borneo.
Dat de hooge regering van N. Indië den talentvollen en ijverigen
ambtenaar steeds naar waarde moge schatten, is onze hartelijke wensch.
Zoo schreven we in April ’68. Die wensch is spoedig
vervuld. Na een eervol te Batavia afgelegd examen mel
den thans de indische berigten zijne benoeming tot Assistent-
Resident van Sintang.
Dat het hem moge gegeven worden deze gewigtige be
trekking tal van jaren met eere te bekleeden, we hopen het.
Bij de heden gehouden nitloting van aandeelen in het Paleis voor
Volksvlijt, zijn de volgende hooge prijzen gevallen:
Serie 6978, No. 48 f 150,000.». Serie 7458, No. 37 f 20.000.».
Serie 1635 No. 37 Serie 1621 No. 50 ieder f 5.000.».
Serie 6740, No. 8 Serie 4232, No. 6 Serie 200, No. 16
Serie 3724, No. 45 Serie 941, No. 39 Serie 3234, No. 23
Serie 4986, No. 39 Serie 4454, No. 28 Serie 910, No. 27
Serie 6303, No. 12 ieder f 1.000.».
«Of de zedclijke roeping van
van de godsdienst gedoogt
«Of het hollandsche volk dat aan eene godsdienstige be
weging zijn oorsprong te danken heeft, zijn verleden zóó
vergeetdat het den godsdienstlozen staat als opvoeder
zijner kinderen wenscht
«Of het nieuwmodisch christendom werkelijk is dat
christendom zijner vaderen, waarvoor het bloed des volks
gevloeid heeft en waardoor ons volk groot is geworden
«20. Of door de verminking der volksgeschiedenis geen
geweld wordt aangedaan aan het nationaal leven of het
inderdaad de gemengde school wil
«Of niet het leven des volks ten diepste getroffen wordt,
wanneer men de schoonste bladzijde uit het boek van zijn
verleden wil wegscheuren
«Wilt gij dat uit de volksgeschiedenis zorgvuldig elke
levensgeest verbannen worde; kunt gij lijdelijk dulden dien
zelfmoord van uw roemrijk verleden?
«3°. Aan ons volk, bij hetwelk de gewetensvrijheid
reeds oud wastoen zij in andere landen eerst begon te
ontkiemen de ernstige vraagof het nog langer zal dul
den dat op zijne erve de vrijheid van het geweten voor
den arme worde verkort?
«4°. Was de bloei van het huiselijk leven steeds Hol
lands roem, duldt dan het volk die uiteenspatting der kracht
van het huiselijk levenen zoo neen dat dan het volk
die school veroordeele, die onze kinderen opeischt en eigen
aard en eigen geslacht onkenbaar maakt.
«5°. Aan het volk, zoo fier op het vrije leven zijner burgers,
dat geen dwingelandij van buiten ooit geduld heeft, dat
voor zijn burgerregt burgerbloed heeft vergoten, de vraag:
of het de dooding van zijn levenskracht door een albemoei-
jenden staat rnag dulden of het zich alles uit de handen
wil laten nemen door een te bemoeizieken staat; of het
niet gevoelt, dat daardoor zijn burgerregt wordt verzwakt?”
Wat zal het volksgeweten op die zwaarwigtige vragen
antwoorden Zeker is het geweten van «ons volkin
zijn geheel genomen”, nog niet zoo beangst, als de eer
waarde redenaar het wel zou wenschen en zal hel ant
woord ongeveer aldus kunnen zijn
1° Schoon het niet regt duidelijk is, wat men te ver
staan hebbe door een «godsdienstigen oorsprong”, kunnen
we den eerwaarden zeer geleerden heer verzekeren dat
bet nederlandsche volk niet naar zijn oorsprong verlangt
terug te keerenmaar in echten christenzin wenscht voor
uit te gaan.
Het nederlandsche volk zal niet gedoogen dat de gods
dienst wordt prijs gegeven maar wil ook geen kerkleer
voor godsdienst gehouden hebben.
Het nederlandsche volkdat aan een «godsdienstige be
weging zijn oorsprong te danken heeft”, stelt daarop zoo
veel prijsdat het in die beweging nog wil volharden
dat het wil toenemen in die» edelen geest van verdraag
zaamheidwelks bestaan door die beweging mogelijk ge
maakt is.
Het nederlandsche volk kent in de godsdienst geen mode.
Wel weet het, dat zijne heidensche voorouders eenen Boni-
facius vermoordden, en dat zijne christelijke vaderen moes
ten aanzien dat een Oldenbarneveld ter dood en zoovele
andere edele mannen tot ballingschap verwezen werden.
Ook weet het zeer goed dat die vaderen zich soms door
geestdrijvende predikers lieten verleiden tot vooroordeelen
en veroordeelen maar dat hun bloed nimmer vloeide ten
dienste van dwang. Voorts weet hetdat eenmaal ons
volk groot was, maar het ziet niet in, hoe een christen-predi-
predikerals de heer Kxiyperdie wereldsche grootheid
zoo hoog aanslaat en voorbij ziet het streven naar eene
anderebetere grootheideene grootheidonafhankelijk
van mode en voorgeslacht.
2°. Het nederlandsche volk kent geene andere dan de
gemengde schoolhet is daarin onderwezen en opgevoed
de heer Kuyper waarschijnlijk ook. Als dan het nationaal
levenzooals het zich thans bij het nederlandsche volk
vertoont, «geen geweld aangedaan” zal worden, dan moet
de gemengde school worden gehandhaafd.
Uit de vraag blijkt niet, welke bladzijde uit het boek
van ons verleden in het oog des vragers de schoonste
is eerst als dat bepaald iskan de vraag worden beant
woord.
Zelfmoord is een vreeseiijk ding, maar het nederlandsche
volk begrijpt niet hoe het roemrijk verleden een zelfmoord
zal plegen. Als het eene gissing mag wagen, dan meent
hetdat de redenaar zulke vreesehjke woorden gebruikte
om door den klank er van de menigte regt bang te ma
ken.
3°. Het nederlandsche volk verlangt vrijheid van geweten
en daarom juist wil het niet dat de kerk den baas zal spelen
over de school; daarom verlangt het, dat leerstellingen, die
alleen op gezag worden aangenomen en nagepraat, buiten
de school blijven.
4°. Het nederlandsche volk begrijpt niet, dat er ver
band beslaat tusschen den bloei van het huiselijk leven en
